Üye Girişi
Kullanıcı adı :
Şifre :
Yeni Üye Kaydı 
Çocukluk Çağı Kanserleri

 

 

ÇOCULUK ÇAĞI KANSERLERİNDE GELİŞMELER

 

Prof. Dr. Rejin Kebudi

İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Çocuk sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı & İstanbul Üniversitesi, Onkoloji Enstitüsü, Çocuk Hematoloji-Onkoloji Bilim Dalı Öğretim ÜyesiTürk Pediatrik Onkoloji Grubu (TPOG) 2010-2011 Dönem Başkanı

 

Erişkinlerde alınan önlemlerle kanserlerin önemli bir kısmı önlenebilir, ayrıca tarama testleri ile erken saptanabilir. Özellikle sigara içilmemesi ile akciğer kanserlerinin çoğu ve yine sigaranın etken olduğu gırtlak kanseri gibi birçok kanser önlenebilir. Beslenme şekli, obesite, düzenli egzersiz de birçok erişkin tipi kanserlerin önlenmesinde rol oynar.
Çocukluk çağı kanserlerinde, erişkinlerdeki gibi yerleşmiş tarama testleri yoktur. Bu hastaların erken tanı alabilmeleri, bu hastalıklara ilişkin bulgu ve belirtilerin bilinmesi ve hızla tanıya gidilmesi ile mümkündür. Ülkemizde çocuk hastalarımızın çoğu ileri evrelerde gelmektedir. Buna rağmen sağkalım oranı % 65 in üzerindedir. Erken tanı ile bu oran % 70-80’lere çıkabilir. Bu konuda TPOG olarak, bu konuda uğraşan öğretim üyeleri olarak görevimiz, gerek yetişen hekimlerimizi eğitmek, gerek basın yoluyla halkımızı, anne ve babaları bilinçlendirmektir. Sağlık Bakanlığı Kanser Savaş Dairesi Başkanlığı ve TPOG birlikte Türkiye’nin çeşitli yörelerinde “Çocuk Kanserlerinde Farkındalığı Artırma Toplantıları” yapmaktadırlar, bu şekilde 12 ilde yaklaşık 1000 hekime çocukluk çağı kanserlerinin erken bulgu ve belirtileri hakkında bilgilendirme yapılmıştır.
Çocuklarda görülen kanserler tipleri, tedaviye yanıt oranları ve uzun süreli sağkalım açısından erişkin kanserlerinden çok farklılıklar gösterirler. Çocukluk çağı kanserleri tüm kanserlerin % 4’ünü oluşturur. Günümüzde gelişmiş ülkelerde her 900 erişkinden biri çocukluk çağı kanser sağkalanıdır (kanser geçirmiş ve kurtulmuştur). Türkiye’de her yıl yaklaşık 2500-3000 çocuk kanser tanısı almaktadır.
Kanser tanı ve tedavisinde kaydedilen önemli gelişmeler sonucunda, çocukluk çağı kanserlerinde sağkalım (iyileşme oranı), günümüzde gelişmiş ülkelerde %70’lerin üstündedir. Erken tanı alan olgularda başarı daha da yüksektir.
Çocukluk çağı kanserlerin %30’unu lösemiler, kalan %70’ini de solid tümörler oluşturur.
Çocukluk çağında görülen kanserlerin sıklık sırasına göre dağılımı şöyledir:
- Lösemiler(kan kanseri) %30
- Santral sinir sistemi tümörleri(Beyin tümörleri) %19
- Lenfomalar(Lenf bezesinden kaynaklanan kanserler) %13
- Nöroblastom (İlkel sinir hücrelerinden köken alan kanserler) %8
- Yumuşak doku sarkomları (en sık rabdomiyosarkom görülür) %7
- Wilms’ tümörü (böbrek tümörü) %6
- Kemik tümörleri (Osteosarkom, Ewing sarkomu) %5
- Diğer tümörler %12 (Retinoblastom (Göz tümörü), Germ hücreli tümörler, Karaciğer kanserleri ve diğer kanserler)
Ülkemizde lenfomalar ikinci sıklıkta görülmektedir.
Çocuklarda kanserin nedeni kesin bilinmemekle birlikte, kanser oluşumunda rol oynayan bazı yapısal ve çevresel risk faktörleri vardır. Bunlar şöyle sıralanabilir:
- Bazı doğumsal/kalıtsal bozukluklar ve hastalıklar,
- Bağışıklık yetersizliği sendromları
- Çeşitli virüs enfeksiyonları,
- Radyasyona maruz kalma,
- Bazı kimyasal maddelere maruz kalma (benzen, pestisidler gibi)
- Hamilelikte kullanılan bazı ilaçlar
- Ailesel kanser sendromları
Kanser bulaşıcı bir hastalık değildir. Genelde kanser kalıtsal bir hastalık da değildir. Çocukluk çağında kalıtsal olduğu bilinen kanser, bir göz tümörü olan herediter retinoblastomdur. Bazı kalıtsal hastalıklarda ise kanser riski artmıştır. Örneğin, ciltte yaygın sütlü kahverengi lekelerle seyreden nörofibromatosiste bazı tümörlerin görülme riski artar. Bağışıklık sisteminin baskılandığı hastalıklarda, özellikle lenf dokusundan köken alan kanserlerin gelişme olasılığı artmıştır. Halk arasında öpücük hastalığı olarak bilinen hastalığın etkeni Epstein Barr Virüsü, bazı lenfomaların ve nazofarenks kanserinin gelişmesinde rol oynayabilir. Hepatit B ve C virüsü, karaciğer kanserlerine yol açabilir. Tüm çocukların hepatit B aşısı olmaları çok önemlidir. Radyasyonun kanser oluşumundaki etkisini dünya acı örneklerle gözlemiştir. İkinci Dünya Savaşı’nda atılan atom bombası sonrasında o bölgede çok sayıda kanser olguları saptanmıştır. Yine Çernobil’de nükleer kaza sonrası, yakın bölgede yaşayan çocuklarda, özellikle çocuklarda çok nadir görülen, tiroid kanserlerinde artış gözlenmiştir. Son yıllarda çok düşük frekanslı magnetik alanların (EFM) çocuklarda kanser gelişmesine etkileri üzerine çalışmalar yapılmış, nüfusun çoğunun maruz kaldığı evlerdeki EFM (evlerdeki mikrodalga fırın vs. ile yayılan) ile anlamlı bir artış saptanmamıştır. Yüksek frekanslı magnetik alanların etkisi üzerine çalışmalar sürmektedir.
Çocukluk çağı kanserlerinde uyarıcı belirtiler nelerdir?
Çocukluk çağında kanserin erken tanısı için, erişkinlerde kullanılan tarama testleri mevcut değildir. O nedenle çocukluk çağı kanserlerinde, en sık görülen uyarıcı bulgu ve belirtileri bilmek gerekir. En sık raslanan bulgu ve belirtiler şunlardır:
- Boyun, koltuk altı ve kasık bölgesinde lenf bezelerinde şişlikler,
- Vücudun herhangi bir bölgesinde şişlik
- Solukluk, halsizlik
- Sık ateşlenme
- Ciltte morluklar, çürükler
- Burun, dişeti kanamaları
- Baş ağrısı, kusma
- Ateşsiz havale geçirme
- Dengesizlik, yürüme bozukluğu, görme bozukluğu
- Kemik, eklem ağrıları
- Enfeksiyon tedavisine rağmen sebat eden öksürük, nefes darlığı,
- Gelişme geriliği, aşırı kilo kaybı
- İdrarda kan, idrar ve dışkılamada zorlanma
- Göz bebeğinde parlaklık, gözde kayma
Ergenlik Çağında Kanser
Bu dönemde kanser görülme oranı 15 yaş altına göre iki kat fazladır. Ergenlik döneminde görülen kanser tipleri de erişkin dönemine göre farklılıklar gösterir.
Ergenlik döneminde en sık görülen kanserler:
- Hodgkin lenfoma
- Germ hücreli tümörler
- Beyin tümörleri
- Non Hodgkin Lenfoma
- Tiroid kanserleri
- Cilt tümörleri (Malign Melanom)
- Lösemiler
- Yumuşak doku tümörleri
Ergenlerde cilt tümörlerinin görülme oranının son yıllarda arttığı dikkati çekmektedir. O nedenle ultraviyole ışınlarından korunma, güneş ışınlarına aşırı maruz kalmama, koruyucu kremler sürme gibi önlemler hatırlanmalıdır.
Kanserlerin tedavi şekli nedir?
Kanser tedavisi bir ekip işidir. Kanser hastalarının tam teşekküllü merkezlerinde çocuk onkologu başkanlığında multidisipliner bir ekiple tedavisi çok önemlidir. Kanser tedavisinde üç ana tedavi şekli vardır:
- Cerrahi
- İlaç tedavisi (Kemoterapi)
- Işın tedavisi (Radyoterapi)

Bu tedavi şekilleri kanser tipine göre, çocuğun yaşına göre çeşitli kombinasyonlarda kullanılırlar. Cerrahi ve radyoterapiye, kemoterapinin eklenmesiyle çoğu çocukluk çağı kanserlerinde sağkalım önemli ölçüde artmıştır. Günümüzde kansere yakalanan çocukların yaklaşık % 70’i tamamen iyileşebilmektedir. Bu çocukların toplumun sağlıklı birer bireyi olarak uzun bir hayat yaşayabilmeleri için hem etkin tedaviyle çocukları kanserden iyileştirmek, hem de tedaviyi geç yan etkilerin en az olacağı şekilde planlamak gereklidir.
Günümüzde çocukluk çağı kanserlerinde, klinik özellikler, biyolojik ve genetik özelliklerin yer aldığı evre veya risk sınıflamalarına göre tedaviler düzenlenmektedir. Ayrıca, bazı tümör türlerinde biyolojik tedaviler, hedeflenmiş tedaviler, aşı çalışmaları sürmektedir. Bunların bir kısmı etkili bulunurken, bir kısmında beklenen yarar saptanmamıştır. Birçok yeni ilaçların etkinliği çeşitli preklinik modellerde (invitro tümör hücre dizilerinde, deney hayvanlarında) araştırılmakta, etkili bulunan ilaçlar klinik çalışmalarda denenmektedir.
Spesifik tedaviler sırasında destek tedavisi (enfeksiyon önlemleri ve tedavisi, beslenme desteği vd.) çok önemlidir. Kanser tedavisi uzun ve zorlu bir süreçtir. Çocuklar belli süreler sosyal ortamlarından, arkadaşlarından, okullarından uzak kalmaktadırlar. Bu süreçte çocukların psikolojik ve sosyal yönden de desteklenmeleri gerekir.
Sonuç olarak, çocukluk çağı kanserlerinin tedavi şansları yüksektir. Tüm çocukların, gerek büyüme gelişmelerinin takibi, gerekse genel muayeneleri açısından düzenli doktor kontrolune gitmeleri önemlidir. Çocukluk çağı kanserlerine ilişkin bulgu ve belirtiler gözlendiğinde ise , derhal hekime ve kanser şüphesi varsa tam teşeküllü sağlık kurumlarına başvurmak gerekir. Unutulmamalıdır ki, erken tanı ile başarı daha da artmaktadır.
Bugünün çocukları ve gençleri, yarının büyükleridir! Gençlerimizi sigaranın zararları konusunda bilinçlendirmeliyiz. Erişkinlerde kanserin önlenmesine, ayrıca kalp rahatsızlıkları gibi birçok hastalığın önlenmesine yönelik etkisi kanıtlanmış olan, sağlıklı beslenme alışkanlığı (bol meyve , sebze, lifli gıdalar tüketme), düzenli egzersiz alışkanlığı küçük yaşlarda yerleştirilmelidir.